همه‌چیز درباره نیم‌فاصله: چه زمان‌هایی باید/نباید از آن استفاده کرد؟

اگر شما هم خوره‌ی شبکه‌های اجتماعی هستید و بحث‌ها و گفتگوهای این شبکه‌ها را دنبال می‌کنید، احتمالا می‌دانید که شاید در چند سال گذشته در میان ادبیات‌دوستان و نویسندگان و البته کاربران حرفه‌ای شبکه‌های اجتماعی و به طور کلی هر کسی که زبان فارسی را دوست دارد و از نوشتنش لذت می‌برد، هیچ دو مبحثی پرگفتگوتر و مهم‌تر از هکسره و نیم‌فاصله نبوده‌ است. انتخابات مختلف، زلزله‌ها، اتفاق‌های سیاسی و اجتماعی و… همه می‌آیند و می‌روند و بحث مهم نیم‌فاصله و هکسره همچنان باقی می‎مانند و در موردشان حرف زده می‌شود یا حتی دعوا پیش می‌آید!

نیم‌فاصله یکی از مهم‌ترین عناصر نگارشی متن‎‌های مختلف فارسی است که می‌تواندی حتی معنی کلمه‌‎ها و جمله‌ها را تغییر بدهد، دیدگاه مخاطب را عوض کند و یک متن را دوست‌داشتنی یا نفرت‏انگیز جلوه بدهد. اما نیم‌فاصله دقیقا چیست و چه زمان‌هایی باید از آن استفاده کنیم؟ کِی می‌شود گفت که استفاده از نیم‌فاصله ضروری است و کِی می‌شود از آن چشم‌پوشی کرد؟ اشتباه‌های رایج در استفاده از نیم‌فاصله کدام‌ها هستند؟ جواب این سوال‌ها به ویژه برای کسانی که در حوزه تولید محتوا کار می‎‌کنند می‌تواند مفید باشد. در این مطلب با هم بخوانیم.


نیم‌فاصله چطور وارد زبان فارسی شد؟

اگر کتاب‌های قدیمی فارسی‌زبان را بخوانید یا نگاهی به متن شعرهای کلاسیک فارسی بیندازید، خیلی سخت با چیزی به شکل و قیافه نیم‌فاصله مواجه می‌شوید، البته مگر این که چاپ جدید داشته باشند. رسم‌الخط قدیم فارسی کلمات به هم چسبیده و کلمات جدا داشته. اما رسم‌الخط جدید معتقد است که برای زیبایی نوشتار، نقطه انقطاع واژه‌هایی که فاصله دارند اما فاصله‌شان “مرئی نیست” باید نیم‌فاصله داشته باشند. شاید نیم‌‌فاصله را در منابع مختلف به اسم‌هایی مثل فاصله مجازی، فاصله صفر، فاصله درون کلمه یا فاصله جامد هم خوانده باشید.


کجاها می‌شود نیم‎فاصله را به کار برد

یک کلام: وقتی دو واژه به هم مرتبط باشند اما یک واژه واحد نباشند.

نیم‌فاصله یا همان فاصله درون کلمه وقتی به کار می‌رود که دو حرف به هم نمی‌چسبند ولی «فاصله مرئی» ندارند. به کار بردن نیم‌فاصله در این موارد در زبان فارسی اجباری است:

  • فعل‌های پیشوندی: در زبان فارسی فعل پیشوندی، فعلی است که از یک فعل ساده و یک پیشوند ساخته شده باشد؛ با اضافه شدن پیشوند، معنای فعل تغییر می‌کند (مثلا “رفتن” با “فرورفتن” خیلی فرق دارد). پیشوند در فعل‌های پیشوندی وقتی که فعل صرف می‌شود، با فاصله عادی و در حالت مصدری با نیم‌فاصله همراه است. گیج شدید؟ این چند مثال ساده را بخوانید: برداشتن، بازگشتن، وارفتن. “وا رفتن” و “باز گشتن” اشتباه هستند.
  • فعل‌هایی که پسوند دارند مثل :خورده‌ام، گفته‌ام و…
  • فعل‌های مرکب: وقتی دو کلمه تشکیل‌دهنده  مصدر مرکب، استقلال معنایی خود را حفظ کرده باشند، مثل: کارکردن، غذاخوردن، سخن‌گفتن، کوشش‌کردن و…، از فاصله مجازی استفاده می‌کنیم. البته، در کلماتی که می‌شود با عدم تغییر شکل آخر، آن‌ها را به هم نچسباند نیم‌فاصله نمی‌گذاریم. مثلا فاصله مجازی بعد از «ر» و «ز» و «ا» تغییری در شکل نویسه آخر کلمه ایجاد نمی‌کند. در نتیجه، مثلا مصدر کار کردن یا باز گذاشتن نیازی به نیم‌فاصله نخواهند داشت.
  • کلماتی که با پیشوند یا پسوند ساخته می‌شوند: مثل باهوش، بی‌ادب، بی‌عقل و…
  • شکل حال یا گذشته استمراری افعال فارسی: می‌رفت، می‌شنید، می‌دانم و…
  • وقتی “این” یا “آن” برای اشاره قبل از یک اسم می‌آیند، مثلا “آن‌روز” “آن‌چنان” یا…
  • اگر از “ی” اضافه استفاده می‌کنید حتما باید آن را با نیم‌فاصله  به کلمه قبلی خودش پیوند دهید: مثلا مدرسه‌ی، بازه‌ی و…
  • کلمه مرکب: در واقع همان تعریفی است که نیم‌فاصله را با آن شروع کردیم. وقتی چند کلمه ساده یا مشتق به هم می‌پیوندند و ارتباط معنایی دارند: طناب‌بازی، دورنگار، هویج‌بستنی و… اگر این کلمات با عدد ساخته شوند هم نیم‌فاصله می‌گیرند. مثلا: سه‌طبقه، دورویی، دوطبقه یا…
  • ترکیب‌های عطفی: وقت‌هایی که «و» دو کلمه را به ‌هم پیوند بدهد و ترکیب جدیدی ساخته شود که مفهوم واحدی داشته باشد و معنی مجازی، کنایی، یا استعاری بدهد، ترکیب عطفی ساخته می‎شود. برای مثال، همه این‌ها ترکیب عطفی‌اند: آب‌وهوا، زدوبند، حال‌وهوا و…
  • وقتی همه کلمات مصدر مرکب، با هم هم‌معنی هستند و در واقع واژه‌ای ترکیبی می‌سازند، مثل نگه‌داشتن، دربرداشتن، جازدن، برگشتن، آب‌کشیدن یا درافتادن… دو یا سه بخش این کلمه بدون «فاصله کامل» با فاصله مجازی یا بدون فاصله کنار هم قرار می‌گیرند.
  • ترکیب اسم و حرف، مخصوصا وقت جمع بستن، مثل: کتاب‌ها، مناسب‎‌تر، بی‏دلیل، به‌قدری، به‌موقع و…
  • به این نکته توجه داشته باشید که حرف اضافی “را” نباید به هیچ عنوان به کلمه قبل از خودش بچسبد. چه با نیم‌فاصله و چه بدون فاصله. احتمالا شما هم در متن‌های قدیمی فارسی به را چسبیده برخورده‌اید. مثلا “منرا” یا “عشقرا” اما این کلمات فقط مختص به نثر قدیمی و اشعار کلاسیک هستند و در زبان فارسی نوشتاری امروز جایی ندارند. را یک کلمه کاملا جدا است و باید با یک فاصله حقیقی از کلمه قبل و بعد خودش فاصله بگیرد.

نیم‌فاصله در تولید محتوای دیجیتال

اما موضوع مهم این است که این روزها  ما دیگر روی کاغذ یا در دفتر خاطراتمان نمی‌نویسیم (که اصلا نوشتن در دفتر شخصی خاطرات هیچ‌کدام از این دردسرها را هم ندارد!). درصد خیلی خیلی زیادی از محتوای نوشتاری که ما هر روز تهیه می‎‌کنیم یا می‌خوانیم به صورت دیجیتال و تایپ شده است و نیم‌فاصله در تقسیم‌بندی محتوایی، تعداد کلمات و سئوی آن قطعا تاثیرگذار خواهد بود. شاید از نظر شما، مدیرعامل با مدیر عامل یکی باشد، یا در ذهنتان “می‌شود” با “می شود” تفاوت چندانی نداشته باشد، اما تا امروز، موتورهای جستجو اغلب با شما مخالف بوده‌اند. وقتی شما تمام متنتان را با فارسی صحیح و رعایت دقیق علائم نگارشی و نیم‌فاصله‌ها بنویسید ولی مخاطبتان آن را بدون نیم‌فاصله سرچ کند، درصد پیدا شدن مطالبتان پایین می‌اید. به همین دلیل خیلی از وب‌سایت‌ها حداقل در کلیدواژه‌هایی که زیاد سرچ می‌شوند، قوائد نیم‌فاصله را رعایت نمی‌کنند. حتی اگر این واژه را همین الان در گوگل سرچ کنید در نهایت تعجب متوجه خواهید شد که خیلی از وب‎سایت‌هایی که آموزش این موارد را می‎دهند در واقع “نیم‌فاصله” را “نیم فاصله” نوشته‌اند.

همچنین اگر یک نویسنده، کپی‌رایتر یا مترجم حوزه دیجیتال هستید باید به این نکته توجه داشته باشید که وقتی دو کلمه را با نیم‎فاصله به هم می‌چسبانید در واقع آن‌ها یک کلمه محسوب می‎‌شوند، از این موضوع در شمارشتان غافل نشوید.


در سیستم عامل‌های مختلف چطور نیم‌فاصله بزنیم

با Gboard می‌توانید به راحتی نیم‌فاصله را ایجاد کنید

روی صفحه کی‌برد گوشی‌ هوشمندتان Gboard  را نصب کنید و بعد در گوشه سمت چپ پایین، علامت نیم‌فاصله را بزنید. در ویندوز کافی است دکمه shift و ctrl را بگیرید و همزمان عدد دو را هم فشار بدهید. اما اگر با مک کار می‌کنید دکمه shift  و space را همزمان فشار بدهید. رعایت کردن نیم‌فاصله همین قدر ساده است و شاید کلا نیم ثانیه از زمان شما را بگیرد. پس تنبلی را بگذارید کنار و از امروز سعی کنید حداقل در متن‌های رسمی رعایتش کنید.

در یک متن، هیچ چیز بیشتر از غلط‌های املایی و نگارشی و رعایت نکردن علائم ساده زبان، خواننده را پس نمی‌زند و از ادامه خواندن پشیمانش نمی‌کند. شناختن مکان‌های دقیق نیم‌فاصله به شما کمک می‌کند در هر زمینه‌ای که فعال هستید متن‌هایتان را تمیز، بی‌نقص و صحیح بنویسید. در حوزه تبلیغات کار می‌کنید؟ چه کسی حاضر است کالا یا خدمتی را بخرد یا حتی لینک دعوتی را باز کند که نویسنده‌اش آن را صحیح ننوشته؟ مثلا بهجای آدرس‌ها نوشته “آدرس ها” یا به جای “جوانه گیاه” نوشته شده “جوانِ گیاه”. این موارد به شدت پس‌زننده هستند.


مترجم ادبیات هستید؟ خودتان تصور کنید که وقتی یک خواننده به وسط کتاب می‌رسد و با تمام دقت و عشقِ یک خوره ادبیات یک غلط املایی وسط ترجمه شما پیدا می‌کند چه حسی پیدا می‌کند و چه بلایی سر اسم شما و ناشرتان به عنوان برند می‌آید؟  پس یک بار برای همیشه وقت بگذارید و نیم‌فاصله را یاد بگیرید، باور کنید به نفعتان خواهد بود.



دیدگاه‌ها

  1. ممنون از مطلب خوبتون. با این تفاسیر برای سئو رعایت نیم فاصله مخربه؟ درسته؟ چون مخاطب عام هیچ وقت با نیم فاصله سرچ نمی کنه. ممنون میشم تکلیف این موضوع رو هم مشخص کنین(:

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

روژان سری

من روژان سری هستم و کارم نوشتن است. اول در وبلاگ شخصی‌ام، بعد در مطبوعات. اولین ترجمه بلندم سال پیش چاپ شد و حالا هم نویسنده و مترجم هستم و در یک شرکت تبلیغاتی کار می‌کنم.

سفارش تولید محتوا

عضو خبرنامه نویسش شوید

کافیه آدرس ایمیل خودتون رو تو فرم زیر وارد کنید تا آخرین مقالات و کتاب‌های آموزشی رایگان نویسش رو توی اینباکس‌تون دریافت کنید :)

لطفا منتظر بمانید

خیلی خوشحالیم که عضو خبرنامه شدید. قول میدیم پشیمون‌تون نکنیم :)

بایگانی
دسته‌ها